Er is veel aandacht in de media rondom schijnzelfstandigheid. Zo zouden er minder opdrachten beschikbaar zijn voor zzp’ers, doordat opdrachtgevers bang zijn voor naheffingen en is er veel onzekerheid bij zowel zzp’ers als bij opdrachtgevers.

Tegelijkertijd blijkt de berichtgeving soms onnodig verontrustend. De belastingdienst gaat strenger handhaven, maar de ‘zachte landing’ van 2025 is in 2026 gedeeltelijk verlengd. Dat betekent: meer controles, maar geen zero-tolerance beleid. Nu de controle door de belastingdienst toeneemt, krijgen wij veel vragen over schijnzelfstandigheid. Dit zijn de meest gestelde vragen:

1. Wat is schijnzelfstandigheid?
2. Wat is het risico van schijnzelfstandigheid?
3. Wanneer is er sprake van een zzp’er en wanneer van een werknemer?
4. Kan ik een zzp’er inschakelen als vervanging van een medewerker die ziek is?
5. Krijg ik een boete als ik niet voldoe aan de regels?
6. Hoe gaat een controle van de belastingdienst op schijnzelfstandigheid er in de praktijk aan toe?
7. Ik werk volgens een modelovereenkomst. Zit ik dan veilig?
8. Kan ik de belastingdienst vragen om een arbeidsrelatie te beoordelen?

1. Wat is schijnzelfstandigheid?

Er is sprake van schijnzelfstandigheid als een opdrachtgever een zzp’er inhuurt, terwijl die persoon eigenlijk als werknemer in dienst zou moeten zijn.

2. Wat is het risico van schijnzelfstandigheid?

• Voor de opdrachtgever is het risico dat te weinig betaalde loonheffing en sociale premies alsnog betaald moeten worden
• Voor de zzp’er is het risico dat er wellicht onterecht gebruik is gemaakt van belastingvoordelen voor zzp’ers. Deze moeten dan worden terugbetaald

De belastingdienst kan tot maximaal vijf jaar terug naheffen. In de huidige handhavingsaanpak gaan ze niet verder terug dan 1 januari 2025. Alleen bij kwaadwillendheid of het niet opvolgen van eerdere aanwijzingen kan verder terug worden gekeken.

3. Wanneer is er sprake van een zzp’er en wanneer van een werknemer?

Om dit te beoordelen, wordt gekeken naar de manier waarop wordt gewerkt. Krijg je instructies over hoe je de opdracht moet uitvoeren, oftewel: is er een gezagsverhouding? En werk je voor eigen rekening en risico, krijg je bijvoorbeeld niet betaald als de klus niet goed is uitgevoerd? Mag je iemand anders sturen?

Het antwoord op dit soort vragen geeft een indicatie of er sprake is van loondienst of zzp’er. Wij schreven er eerder al een artikel over: Is er sprake van zzp’er of werknemer? Zo beoordeel je dat

Er zijn veel misverstanden over hoe deze factoren worden gewogen. Het gaat om het totaalplaatje van de samenwerking, waarbij één criterium niet doorslaggevend is.

Lees ook: Wel of geen zzp’er? Voorbeelden uit de praktijk

4. Kan ik een zzp’er inschakelen als vervanging van een medewerker die ziek is?

Dit kan, maar de beoordeling is hetzelfde. Wat zijn de feiten en omstandigheden? Als de zzp’er de exacte werkzaamheden van een zieke werknemer uitvoert onder dezelfde omstandigheden, is dit een indicatie van loondienst.

Hoe kun je hier dan toch praktisch mee omgaan? Wijzig indien mogelijk de opdracht of werkafspraken zodat de zzp’er daadwerkelijk zelfstandig opereert en risico’s draagt.

5. Krijg ik een boete als ik niet voldoe aan de regels?

In 2026 krijg je geen verzuimboete bij kleine fouten. Je kunt in 2026 wel een vergrijpboete krijgen als er sprake is van opzet of grove schuld. In 2025 werden nog geen vergrijpboetes opgelegd.

6. Hoe gaat een controle van de belastingdienst op schijnzelfstandigheid er in de praktijk aan toe?

• Meestal start de belastingdienst met een bedrijfsbezoek bij de opdrachtgever
• Ze beoordelen mogelijke risico’s bij het inhuren van zzp’ers
• Bij kleine fouten krijg je meestal een waarschuwing of advies om de bedrijfsvoering aan te passen. Je krijgt geen verzuimboete bij kleine fouten
• Als er sprake is van schijnzelfstandigheid kun je een naheffing krijgen
• Bij ernstige overtredingen kun je daarnaast een vergrijpboete krijgen

In sommige gevallen kiest de belastingdienst voor een boekenonderzoek, bijvoorbeeld bij herhaling of bij grote risico’s.

Tip: houd documentatie bij van afspraken, werkzaamheden en modelovereenkomsten. Dit helpt om risico’s bij controle te verkleinen.

7. Ik werk volgens een modelovereenkomst. Zit ik dan veilig?

De belastingdienst keurt vanaf 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer goed. Alle lopende goedgekeurde modelovereenkomsten zijn wel automatisch tot eind 2029 verlengd. De belastingdienst kan een modelovereenkomst afkeuren als:

• Deze niet meer voldoet aan wet- en regelgeving en jurisprudentie
• Of als er niet volgens de voorwaarden van de modelovereenkomst wordt gewerkt

Een modelovereenkomst geeft geen garantie, de feitelijke uitvoering van de samenwerking blijft bepalend.

8. Kan ik de belastingdienst vragen om een arbeidsrelatie te beoordelen?

Ja, dat kan via het formulier ‘Verzoek vooroverleg beoordeling arbeidsrelatie’ op de website van de belastingdienst. Als je vooraf wil weten waar je aan toe bent, kun je hiermee vragen om te beoordelen of er sprake is van een arbeidsrelatie of niet.

Twijfel je over een specifieke arbeidsrelatie?

Dan is het verstandig om dit tijdig te laten beoordelen. Wij denken graag mee over de risico’s en mogelijke aanpassingen in de samenwerking, zodat je niet achteraf voor verrassingen komt te staan.

Heb je hier nog vragen over, neem dan contact met ons op.

Marco Willems
Hoofd salarisadministratie
m.willems@bghaccountants.nl